Fotoreportage  Rosebank 

Het was een trieste dag op 30 juni 1993 toen de deuren van de Rosebank distilleerderij definitief dicht gingen na het besluit van Diageo om de distilleerderij te sluiten. De reputatie van deze lichte subtiele Lowland whisky was al goed en groeide verder met de jaren. Een herstart werd wel regelmatig over gesproken maar het kwam er niet van.
Totdat Ian Macleod Distillers Ltd. in oktober 2017 de merknaam Rosebank en de resterende voorraad vaten kocht van Diageo en ook de gebouwen kon kopen die inmiddels al een andere eigenaar hadden. Zij durfden de grote investering wel aan om een getrouwe en gemoderniseerde kopie van de oude distilleerderij in een nieuw pand te bouwen. Toen wij in 2019 bij het oude pand stonden met een glas Rosebank in onze handen werd de verbouwing en heropening wel al aangekondigd op de gevel, maar was er nog geen activiteit waarneembaar.

Op de luchtfoto links het restant van Rosebank voor de verbouwing begon in 2022. Foto rechts na de heropening in 2023. 

Het kanaal en de sluizen worden tijdens ons bezoek onderhouden en staan droog. Het nieuwe gebouw is wel heel fraai aan het oude pand gekoppeld.

De drie generaties achter Ian Macleod distillers.
Het bedrijf Ian Macleod & Company Ltd. is in 1933 begonnen als whiskybroker (een handelaar die aan blenders levert) door oprichter Leonard Russell Sr. Na zijn overlijden in 1956 nam de Russell familie het bedrijf in maart 1963 over met Peter Russell (de eerste generatie op de foto in het midden) als Managing Director. Ook Peters jongere broer David werkt van januari 1964 tot zijn pensioen in 2000 in het bedrijf.
In januari 1989 komt Peters zoon Leonard Russell (de tweede generatie op de foto links) bij het bedrijf als Business Development manager en neemt in januari 1993 de positie van Managing Director over van zijn vader die wel company chairman blijft. Success is er ook als onafhankelijke bottelaar van single malts onder de namen Chieftain's en Dun Bheagan. Ook de brands Isle of Skye, King Robert, AsWe Get It, Smokehead, Sheep Dip en Pig's Nose zijn inmiddels bekende merknamen geworden.
In april 2003 verandert de bedrijfsnaam in Ian Macleod Distillers Ltd na de overname van de Glengoyne distilleerderij van Highland Distillers samen met de Langs merknamen. Het bedrijf is nu zelf producent geworden. In juni 2011 wordt de Tamdhu distilleerderij, op dat moment in de motttenballen, ook van Highland Distillers overgenomen en in 2013 tijdens het Speyside whisky festival als single malt aan het portfolio toegevoegd.
Leonards zoon Tom Russell (rderde generatie rechts op de foto) is inmiddels ook in dienst van de firma. Peter Russell overleed in januari 2023 en heeft de heropening van Rosebank dus nog kunnen meemaken.

Foto links toont details van de verbouwing naast een hele oude luchtfoto van Rosebank.

De ruimte tussen de twee oude gebouwen was vroeger het punt waar de vaten whisky op schepen werden geladen in de sluis. Vroeger werd er regelmatig gezwommen als de sluis gesloten was omdat het warme koelwater daar ook in stroomde. We krijgen eerst een mooie film te zien van de sluiting en de verbouwing en dan gaan we de distilleerderij in onder leiding van tourguide Jack.

De entree is meteen al indrukwekkend. Ruim opgezet en helemaal ingericht op bezoekers met een duidelijk wandelpad. De malt mill, mash tun en washbacks zijn in 1 overzicht te zien. 

Crisp is een leverancier van de gemoute gerst die in de malt mill wordt gemalen. In de molen wordt de gemalen gerst gesorteerd in husk (grove delen), grist (belangrijkste deel) en flour (fijngemalen meel). Nico mag de interne werking nabootsen door schudden met zeefplaten en eindigt met dezelfde 3 fracties in bakjes.

De malt mill is nog de oorspronkelijke Boby molen van Rosebank en stamt uit de jaren 20. Oorsponkelijk stond deze in de Port Ellen distilleerderij en werd in 1936 verhuisd naar Rosebank. Deze Boby mill stond nog gewoon in het pand bij aankoop. Net als Porteus zijn deze molens vrijwel onverslijtbaar en zijn de fabrikanten mede om die reden failliet gegaan. Op het plaatje staat "Overhauled by Ronnie Lee Mill wright & Sons". Dit is het enige bedrijf in Schotland dat deze merken kan onderhouden in geval van de zeldzame storingen. In dit geval was er wel wat meer werk nodig om de Boby mill weer operabel te maken, maar kan na deze modernisering vast weer 100 jaar mee.

De grote semi-lauter mash tun heeft een koperen bovenkant en verwerkt 3.2 ton mout per mash.

De acht fraaie Douglas fir washbacks met een volume van 15.000 liter. Op de vraag waarom er voor hout en niet voor RVS is gekozen is het antwoord tweeledig. Niet alleen blijft men trouw aan het oorspronkelijke Rosebank ontwerp, maar ook is het praktisch handig omdat de houten washbacks ter plekke kunnen worden geassembleerd. Een rvs washback zou als 1 geheel met een hijskraan door het dak moeten. Het schoonmaken van houten washbacks is wel meer werk, maar is goed te doen.

Detail van de fraaie washback. Speciaal voor bezoekers een bordje erbij. De inhoud waar we aan mogen ruiken schuimt niet meer, maar heeft wel die heerlijke zuurbier geur.

We naderen de branddeur naar de stillroom. Voor de deur staat met veel trots de prijswinnaar The World's Best Whisky tentoongesteld: Rosebank 31 yo, 48.1%. De hoofdprijs op de San Francisco World Spirits Competion en de gids vertelt vol trots dat de tweede plaats werd gewonnen door Rosebank editie nummer 2.
In verband met de zonering mag je in de nabijheid van de stills geen foto maken, vandaar een shot rechts vanaf de deuropening.

Dit waren de stills van de oude Rosebank distilleerderij. Ze bleven nog lang na de sluiting in 1993 staan in het gebouw. Zelfs toen het pand in 2002 werd verkocht aan British Waterways bleven de stills staan, hoewel er weinig hoop meer was dat Rosebank ooit weer zou opstarten. Ergens tussen kerst en nieuwjaar van 2008 sloegen koperdieven hun slag en hakten enorme stukken koper uit de stills, die daarbij onherstelbaar werden beschadigd. De dieven en de heler die het koper heeft opgekocht zijn nooit gevonden. Alle vage hoop die er nog leefde op een herstart leek verloren. Ian Macleod distillers kon gelukkig de originele ontwerptekeningen van Abercrombie Coppersmiths nog traceren en bij Forsyths werden de oude stills volgens dezelfde specificatie nagemaakt (wel met moderne flensverbindingen) en in 2022 met een hijskraan in het nieuwe pand geplaatst. De stills zijn alle drie verschillend.

Buiten het zoneringsgebied kunnen de wash still en de spirit safe van een afstandje wel gefotografeerd worden. De grote wash still links met een capaciteit van 15.000 L (de inhoud van 1 washback) heeft een platte bovenkant en een lyne arm die begint in de nek. De intermediate still in het midden (capaciteit 10.000 L) heeft een lange smalle nek, met als voornaamste functie meer kopercontact. Er vindt geen fractionering in de tweede distillatie plaats. Alleen een beperkte verhoging van het alcohol percentage. Pas na de spirit still (capaciteit 8000 L) vindt de fractionering plaats. Op deze manier is de planning om jaarlijks tussen 600.000 en 1 miljoen liter new make te produceren.

Vanuit de distillery is er goed uitzicht op de worm tub koelers. Ook deze zijn ontworpen aan de hand van de oude tekeningen. De buis wordt naar onder toe steeds smaller zodat de hete damp bovenin ruimte genoeg heeft om te condenseren en vervolgens als gekoelde vloeistof naar de spirit safe vloeit.

Via de spirit safe worden de 3 fracties foreshot, heart en feints gescheiden. Foreshots en feints worden in 1 tank opgeslagen en opnieuw gedistilleerd met de output van de wash still in de volgende run. De hearts gaan eerst naar een opslagtank en worden dan afgevoerd voor het afvullen in vaten op een andere lokatie.

Vaten worden niet meer gevuld in de distilleerderij. In 1993 is dit voor het laatst gebeurd.

Aan het einde van deze lange gang gaat de deur open naar een relatief kleine vatenopslag voor de show. Bij de overname van Rosebank heeft Ian McLeod ook de nog op vooraad liggende vaten overgenomen die nu op zeer hoge leeftijd zijn met een bijbehorend stevig prijskaartje. Een aantal van die parels uit de oude Rosebank distilleerderij ligt hier opgeslagen en we mogen er straks bewonderend langs lopen.

Er is nauwelijks warehousing van de nieuwe vaten bij de distillery. De new make spirit wordt per tankwagen afgevoerd en elders in vaten gevuld. Maar onderaan de trap liggen 21 vaten opgeslagen om de tour compleet te maken, inclusief cask 001 gevuld op 18 juli 2023.

Na deze prachtige tour mogen we wat proeven, maar het Rosebank gehalte is minimaal. Glengoyne 12yo, 43%, Tamdhu 12yo, 43% en Rosebank new make spirit op circa 70%. De new make spirit ruikt al fruitig, maar is niet echt drinkbaar. Na uitwrijven in de handen ruikt het wel als prima distillaat zonder offnotes.

De gids Jack heeft nog wel een speciale aanbieding: alleen tijdens deze tasting (en dus niet in de shop) kan je voor 20 pond een sample kopen van de 33 jaar oude Rosebank distillery exclusive. 1 flesje per persoon want het is een goede deal in vergelijking met de prijs in de shop. Uiteraard doen we dit allebei! Het gaat hier on de oudste Rosebank die tot nu toe is gebotteld: Rosebank 33Y, 47,6%, 1989 Vintage Distillery Exclusive botteling, bottled 2023, 650 bottles.

Na deze rondleiding is Andre zeer tevreden over de herbouw van zijn geliefde Rosebank. Werkelijk alles klopt in deze setup, maar we moeten nog wel wat jaartjes geduld hebben voor we het resultaat van de gerijpte whisky kunnen proeven. Natuurlijk moeten we wel die parel uit de oude Rosebank distillery proeven nu hij er nog is. Een borrel aan de bar kost wel wat, maar het blijkt de uitgave zeker waard!

Rosebank 31Y, 48.1%, Release 2, bottled 2022
Andre glundert van oor tot oor zodra hij zijn neus in het glas steekt en Nico is het deze keer volledig met hem eens. Wat een onwijs subtiele fruitige belegen whisky! Niet alleen vanille en citrusfruit, maar ook tropisch fruit, perzik en nog verrassend floraal. Smaak: wat prachtig! Het eikenhout overheerst totaal niet na 31 jaar (dus waarschijnlijk vintage 1990-1991). Vruchtencake, amandel, custard en heerlijk belegen malt. Perfecte compositie! Het geheel is misschien niet bijzonder complex, maar gewoon heel erg lekkere fruitbom. Het wordt de beste Rosebank in de lijst van Nico (tot hij bij thuiskomst het gekochte sample distillery exclusive van 33 jaar oud proeft die zelfs nog 1 puntje hoger scoort).
Dit bezoek is een prachtig slot van een fantastische whiskyreis voor Andre! Hij mag als Rosebank topfan van de distillery manager ook nog eens de lege koker die in de winkel stond als souvenir mee naar huis nemen. Maar eerst weer even samen op de foto ermee natuurlijk!