Fotoreportage  Loch Lomond visitor centre in Luss 

Wat is dan de link tussen de begin jaren 90 verdwenen Littlemill distilleerderij en Loch Lomond?
De Littlemill distilleerderij werd gebouwd in 1772. In 1931 werd Duncan G. Thomas eigenaar van Littlemill en hij installeerde een nieuw type still met een rechte hals voorzien van vaste zeefplaten, waarschijnlijk naar eigen ontwerp (hoewel er in 1825 al wel een vergelijkbare kolomketel was bedacht door de Fransman Jean Jacques Saint Marc die geen succes werd). Dit was dus 25 jaar voordat de Lomond stills, waar er nu nog 1 van bij Scapa staat, in gebruik werden genomen! Het enige verschil met de Lomond still was dat de zeefplaten niet verticaal opklapbaar zijn.
Littlemill moest uitbreiden door de toenemende vraag in de jaren 60 van de 20e eeuw, maar had daar geen ruimte. De Loch Lomond distilleerderij werd daarom gebouwd op een ander groot industrieterrein in 1965 door Duncan G.Thomas en Barton Distilling Ltd. De nieuwe Loch Lomond distilleerderij had 2 dezelfde stills als Littlemill en produceerde onder andere de single malt merknamen Inchmurrin en (Old) Rhosdhu.
In 1984 werden gedurende de grote whiskycrisis beide distilleerderijen in de mottenballen gezet en in 1985 verkocht aan Inver House distillers. In 1986 werd Glen Catrine Bonded warehouse Ltd. eigenaar van Loch Lomond. Zij gebruikten tot 1987 alleen de warehouses van Loch Lomond en daarna werd de distilleerderij weer opgestart. Littlemill ging naar Gibson International (ook eigenaar van Glen Scotia) en startte weer op in 1989. In 1994 ging Gibson failliet en sloot Littlemill weer. Glen Catrine Bonded warehouse Ltd. werd ook eigenaar van de Gibson distilleerderijen. In 1996 werd LIttlemill ontmanteld en de stills verhuisden naar de Loch Lomond distilleerderij. De gebouwen van Littlemill werden in 2004 door brand verwoest.
De Loch Lomond distilleerderij werd in 1992 uitgebreid met een tweede paar klassieke pot stills, in 1994 met een Coffey still om grain whisky te maken, in 1998 met een derde paar pot stills afkomstig uit Littlemill en in 2007/2008 met een vierde paar pot stills en een gemodificeerde Coffey Still. In 2014 werd de Loch Lomond Group Ltd. opgericht die voor 210 miljoen pond eigenaar werd van de distilleerderijen Loch Lomond en Glen Scotia, de Glen Catrine Bonded warehousing en bottling plant in Ayrshire en de merknamen.
De Loch Lomond distilleerderij is dus een groot en vrij industrieel complex, dat helaas niet geopend is voor bezoekers, en volgnes laatste info in het boek van Charles MacLean goed is voor de productie van 5 miljoen liter malt whisky en 18 miljoen liter grain whisky per jaar. In het fraaie dorpje Luss aan het meer Loch Lomond staat een kleine distilleerderij waar gin wordt geproduceerd. Marketing technisch is het bijzonder slim van de Loch Lomond Group om dit te combineren met een visitor centre voor Loch Lomond en Glen Scotia.

Een speciaal woord van dank aan Robin Brilleman voor de verstrekte informatie over de stills. Zie ook zijn artikel "Het verschil tussen de Lomond en de (Loch) Lomond distilleerketel" in Whisky Passion.

In de glossy videofilm over de omgeving en de distilleerderij komen aardig wat beelden van het interieur langs. Daarnaast staan er interactieve borden en schermen, waaronder de filosofie en diversificatie van Loch Lomond. 

De filosofie is innovatie en flexibiliteit, gedreven door master blender Michael Henry. Door de diverse vormen en stijlen pot stills en coffey stills is er van alles mogelijk; zelfs een Single Blended Scotch Whisky als ze dat zouden willen marketen. Fruit, honing en licht rokerig zijn de verbindende kenmerken, waarover later veel meer. De 5 stappen van malt whisky bereiding zijn verder te onderzoeken met klapborden.

100% Schotse peated en unpeated gerstemout wordt gemalen in een oude Porteus mill. Vier 6-uurs mashes per dag van gemiddeld 9.5 ton gemalen gerstemout levert dagelijks 40-50.000 liter wort. De lange fermentatietijd van 92 uur geeft een fruitig karakter aan de wash door secundaire vergisting. 

Er worden maar liefst 11 stijlen whisky geproduceerd door de enorme keuze in type still, cut points en peating level. Loch Lomond heeft een eigen kuiperij, die jaarlijks rond 30.000 vaten onderhoudt. 

De Stills kwamen langs in de film, maar zijn niet goed afzonderlijk te fotograferen.

De Straight Neck Still levert een licht en fruitig distillaat. De tekening suggereert de aanwezigheid van zeefplaten en het ontwerp is duidelijk verwant aan de latere Lomond still. Wie zou die naam toch hebben bedacht bij Hiram Walker? Best verwarrend als er 25 jaar eerder al zoiets stond bij een kleine distilleerderij aan het gelijknamige meer. Daarnaast staat het meer gangbare model pot still, met een brede nek die een zwaardere stijl distillaat levert.

Er zijn ook continue Coffey stills in gebruik, waarmee single grain whisky wordt geproduceerd. Niet alleen voor de blended whiskymerken, maar ook voor de spotgoedkope en best wel smakelijke single grain expressies Peated Grainstorm en de Unpeated Grainstorm. De volgende delen van de expositie gaan in meer detail in op de verhouding fruit, honing en rook.

Het verschil tussen de 3 stijlen Loch Lomond van 12 jaar oud worden op een virtueel scherm uitgelegd. De fles met het rode label zit precies in het midden van de driehoek met 33% fruit, 33% honing en 33% rook.

De fles Loch Lomond 12yo met het groene label heeft als onderschrift Inchmurrin (vernoemt naar het grootste eiland in het meer) met 0% rook, 60% fruit en 40% honing. De fles Loch Lomond 12yo met het blauwe label heeft als onderschrift Inchmoan (ook een eiland in het meer) en is de meest rokerige variant met 60% rook, 25% fruit en 15% honing.

De Loch Lomond Original zonder leeftijd heeft 20% rook, 40% fruit en 40% honing. De Loch Lomond 18yo heeft 40% rook, 40% fruit en 20% honing. Het grootste verschil in smaak tussen deze twee zit natuurlijk in de houtrijping en minder in het recept.

Nico koopt 2 setjes met 3 miniatuurtjes om het thuis allemaal eens goed te kunnen vergelijken. Klein irritant puntje: 1 dubbel flesje in de sets en 1 missende single malt expressie: Steam and Fire met 20% rook, 35% fruit en 45% honing. Ook de 2 single grains zijn er helaas niet in de shop als miniatuur. Dat schreeuwt toch om een derde setje van 3 in de shop beste marketing afdeling! Er zijn 9 van de 11 expressies aan bod gekomen in de presentatie. De missende zijn Loch Lomond Signature Blended Whisky en waarschijnlijk Loch Lomond Heavily Peated Single Malt Whisky.

Het bezoek aan dit visitor centre was wel een grote meevaller! Niet alleen was het zeer informatief, maar je kan aan de bar zonder kosten ook proeven van vrijwel alle gewenste Loch Lomond en Glen Scotia edities. En uiteraard ook de gin van de eigen distilleerderij in Luss.